VN-atoomchef wil toegang tot Iraans uranium terwijl Veiligheidsraad verdeeld is over sancties

Rafael Grossi zei op 27 oktober tegen de VN-Veiligheidsraad dat Iran inspecteurs niet de informatie en toegang had gegeven die nodig waren om eerder aangegeven nucleair materiaal te controleren in installaties die door militaire aanvallen waren getroffen en in installaties die ongemoeid waren gebleven. Het hoofd van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) zei dat de normale inspecties niet waren hervat, waardoor een centrale vraag over Iraans verrijkt uranium onbeantwoord bleef.

Grossi noemde de kerncentrale Bushehr, waar inspecteurs verificatiewerk uitvoerden, als uitzondering. Ook zei hij dat het agentschap geen activiteit had gezien om installaties te herstellen of opnieuw op te bouwen die bij aanvallen in 2025 en 2026 waren beschadigd. Maar de locaties van buitenaf observeren, zei hij, kon de toegang om hun toestand te controleren niet vervangen. Rusland wees op inspecties bij niet-getroffen installaties na de eerdere aanvallen; die bezoeken beantwoorden de vragen van het agentschap over materiaal elders niet.

De laatste schatting van het IAEA voor uranium verrijkt tot maximaal 60% bedroeg 440,9 kg per 13 juni 2025. In september 2026 zei het agentschap dat het de huidige omvang, samenstelling of vindplaats van Irans voorraad verrijkt uranium niet kon vaststellen. Het agentschap trok zijn inspecteurs om veiligheidsredenen terug nadat de aanvallen in juni 2025 waren begonnen, terwijl sommige onopgeloste waarborgkwesties teruggaan tot 2019.

De vergadering ging zelf alleen door nadat Rusland om een stemming over de voorlopige agenda had gevraagd. Elf leden van de Veiligheidsraad stemden voor; Rusland en China stemden tegen, terwijl Pakistan en Somalië zich onthielden. Dat was een besluit om de kwestie te bespreken, geen uitspraak over de sancties waarover de leden van mening verschillen.

Rusland, China en Iran stellen dat de resolutie die het nucleaire akkoord van 2015 regelt op 18 oktober 2025 is verlopen. Frankrijk en Groot-Brittannië zeggen dat een procedure die in augustus van dat jaar samen met Duitsland was begonnen, de eerdere sancties opnieuw van kracht heeft gemaakt. Op de website van de Veiligheidsraad staat dat die maatregelen in september 2025 opnieuw zijn ingesteld, maar Rusland en China betwisten de juridische grondslag. De resolutie maakte het geplande verval afhankelijk van de voorwaarde dat de eerdere maatregelen niet opnieuw waren ingesteld.

Het geschil heeft praktische gevolgen voor het toezicht. Rusland en China spraken in september hun veto uit over een verlenging van het mandaat van het VN-panel van sanctie-experts, en de sanctiecommissie heeft nog altijd geen voorzitter. Tijdens de vergadering op dinsdag zeiden de Verenigde Staten met geïnteresseerde landen te zullen samenwerken aan een afzonderlijk toezichtsmechanisme; het land kondigde niet aan dat zo’n mechanisme was ingesteld.