Door brand beschadigd Adelaarsnest leidt tot debat over de toekomst

Een brand die het Adelaarsnest in Beieren grotendeels verwoestte, heeft het debat heropend over hoe Duitsland plekken uit zijn naziverleden moet behouden: de ruïnes opruimen, het gebouw herbouwen of een modern monument oprichten dat de geschiedenis ervan toont zonder nazi-architectuur opnieuw te creëren.

Het Kehlsteinhaus, in het Engels bekend als het Adelaarsnest, werd gebouwd in 1938 en werd door Adolf Hitler en andere hoge nazi’s gebruikt om gasten te ontvangen. De locatie is eigendom van de deelstaat en werd een populaire toeristische bestemming, met tienduizenden bezoekers per seizoen en een restaurant. De brand brak uit op 23 oktober. De politie vermoedt brandstichting; een 33-jarige man is op verdenking van brandstichting opgenomen in een beveiligd psychiatrisch ziekenhuis. De autoriteiten hebben geen commentaar gegeven op een mogelijk motief.

Beierse functionarissen hebben zich uitgesproken voor herbouw. Minister van Binnenlandse Zaken Joachim Herrmann zei: ‘We kunnen moeilijk zomaar een ruïne laten staan.’ Ook minister van Cultuur Markus Blume steunt de herbouw, maar zegt dat die de belastingbetaler niets mag kosten.

Er is echter geen overeenstemming over wat herbouw moet inhouden. Isabel Heinemann, hoogleraar hedendaagse geschiedenis aan de Ludwig Maximilian-universiteit in München, zei dat een volledige reconstructie ‘zeer ideologische architectuur’ zou terugbrengen. Zij is voorstander van het documenteren van de brandschade en de historische overblijfselen en het vervolgens in een modern ontwerp reconstrueren van delen, zodat de verschillende lagen van de locatie zichtbaar worden.

Sven Keller, directeur van het nabijgelegen Documentatiecentrum Obersalzberg, wijst ook een exacte reconstructie af. Hij stelt dat het laten staan van de ruïne neonazistische bezoekers kan aantrekken die naar de locatie wandelen. Het slopen van gebouwen uit het nazitijdperk wist hun plaats in de herinnering van extremisten niet noodzakelijk uit, vertelde hij aan de BBC. Hij wees daarbij op de voormalige Berghof, Hitlers nabijgelegen residentie, die na de oorlog werd gesloopt.

Historicus Richard J. Evans is juist voor opruimen van het puin en het teruggeven van de berg aan de natuur. Hij noemde het Kehlsteinhaus een ‘nazi-prestigeproject’. Volgens de politie is het gebouw zelf grotendeels verwoest, maar het documentatiecentrum bleef gespaard. In de jaren negentig werd vlakbij een museum over de geschiedenis van Obersalzberg in het nazitijdperk geopend; later werd er in het toevluchtsoord een historische tentoonstelling ingericht.

De Beierse autoriteiten zeggen dat zij in overleg met historici naar een oplossing zullen zoeken. De beslissing bepaalt of de locatie wordt herbouwd, aan de natuur wordt teruggegeven of zo wordt aangepast dat de geschiedenis ervan onder ogen wordt gezien zonder het vroegere uiterlijk te herstellen.