Nederlands kabinet stemt in met hervormingen van eilandbestuur voor advies

Het Nederlandse kabinet heeft op 25 september 2026 ingestemd met het inwinnen van advies bij de Raad van State over hervormingen die de leenbevoegdheden zouden verruimen en de toezichtregelingen voor Bonaire, Sint Eustatius en Saba zouden wijzigen. De voorstellen betreffen de WolBES en de FinBES, de wetten die het bestuur en de financiën van de drie Caribische eilanden en hun relatie met de centrale overheid regelen. [1]

Het besluit machtigt Eric van der Burg, staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, om de voorgestelde wijzigingen voor advies voor te leggen. Het is een stap in het wetgevingsproces, niet de invoering van de nieuwe regels. [1]

Lenen en financieel toezicht

Volgens het voorstel zouden eilandbesturen kunnen lenen bij banken om hun taken uit te voeren, waaronder investeringen in wegen en energie-infrastructuur. Lenen zou aan voorwaarden en toezicht zijn gebonden, die volgens de regering bedoeld zijn om financiële risico’s te beperken. [1]

Ook zou het financiële toezicht meer gradaties krijgen, zodat de regeling per eiland kan verschillen, afhankelijk van de omstandigheden en ontwikkeling. Het ministerie beschrijft een aanpak met waar mogelijk lichter en waar nodig intensiever toezicht; het heeft voor geen enkel eiland een toezichtniveau vastgesteld. [1]

De hervormingen omvatten ook scherper toezicht door de eilandsraden en de oprichting van een lokale rekenkamer. Volgens het ministerie zijn deze maatregelen bedoeld om het democratisch toezicht en de dienstverlening aan inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties te verbeteren. [1]

Vertegenwoordiger van de centrale overheid blijft

Het voorstel handhaaft de Rijksvertegenwoordiger, de vertegenwoordiger van de centrale overheid, maar geeft de functie een andere invulling, gericht op goed bestuur en toezicht op de eilandbesturen. De vertegenwoordiger zou ook kwesties in Den Haag aan de orde kunnen stellen die van de centrale overheid te weinig aandacht kregen. [1]

Het handhaven van de functie is in deze versie van de hervormingen geen nieuwe koers. Een eerdere versie stelde voor de functie af te schaffen, maar de versie die in september 2025 voor publieke consultatie werd voorgelegd, behield haar en voorzag in uitgebreidere bevoegdheden om informatie te verzamelen en toezicht te houden. [4]

Die aanpak wijkt af van een aanbeveling uit 2019 van de Afdeling advisering van de Raad van State. Als onderdeel van een breder pakket om de eilandbesturen te versterken, adviseerde de Afdeling de functie af te schaffen en de taken over te dragen aan de gezaghebbers en de minister. [5]

De voorstellen uit 2025 stuitten ook op verzet op Sint Eustatius. In een motie uit oktober 2025 stelde Clyde van Putten, politicus van de Progressive Labour Party, dat de uitgebreidere bevoegdheden van de Rijksvertegenwoordiger de gekozen eilandsraden zouden ondermijnen. Hij riep op de wijzigingen te verwerpen. De griffie van de eilandsraad meldde dat de motie was aangenomen door de meerderheid in de eilandsraad. [6]