Europa kan een deel van de satellietverbindingen van Oekraïne opvangen, maar Starlink voorlopig niet vervangen

Oekraïne zegt dat de Starlink- en Starshield-verbindingen weer hun eerdere snelheden halen, nadat beperkingen de operaties aan het front ruim een week lang verstoorden. De gebeurtenis heeft een praktische vraag scherper op de agenda gezet: kunnen Europese netwerken het overnemen als die verbindingen van SpaceX opnieuw uitvallen? Ze kunnen een deel van de connectiviteit leveren, maar er is geen kant-en-klare vervanging voor elk gebruik op het slagveld.

Starlink verzorgt de communicatie op het slagveld, terwijl de militaire dienst Starshield droneoperaties ondersteunt. Volgens Associated Press meldden commandanten dat drones verloren gingen en missies werden verstoord tijdens de beperkingen. Naast satellietdekking zijn snelheid en draagbare apparatuur van belang: een verbinding die werkt voor een voertuig of commandopost is misschien niet geschikt voor een kleine drone.

De meest directe commerciële optie in Europa is het OneWeb-netwerk van Eutelsat. Eutelsat vertelde Reuters deze maand dat het al samen met partners connectiviteit in Oekraïne leverde. Maar voor de overstap van SpaceX zijn andere terminals nodig. Satellietconsultant Christian Freiherr von der Ropp vertelde Reuters dat de omvang, het gewicht, het energieverbruik en de kosten van OneWeb-apparatuur de geschiktheid ervan voor toepassingen aan het front beperken. Dat de dienst al in Oekraïne beschikbaar is, betekent dus niet dat Starshield rechtstreeks kan worden vervangen.

Het GOVSATCOM-programma van de EU biedt een andere mogelijkheid. Het bundelt satellietcapaciteit voor bevoegde overheidsgebruikers en levert volgens de Europese Commissie sinds januari de eerste diensten. Oekraïne heeft nog geen volledige toegang: volgens de Commissie is voor deelname een formele internationale overeenkomst nodig. Er is geen datum vastgesteld waarop Oekraïne toegang krijgt.

De BBC meldt dat de huidige capaciteit van GOVSATCOM niet geschikt is voor het besturen van drones, waarvoor Oekraïne Starshield gebruikt. Dat betekent niet dat het programma militaire gebruikers helemaal uitsluit: de Commissie noemt strijdkrachten als mogelijke gebruikers. Of de diensten aan specifieke Oekraïense militaire behoeften kunnen voldoen, is een afzonderlijke technische vraag. De EU wil GOVSATCOM in 2027 uitbreiden met commerciële aanbieders, maar die uitbreiding is nu nog niet beschikbaar.

Het project voor de langere termijn is IRIS², een geplande constellatie van 348 satellieten van de EU. In de aankondiging over de uitrol in augustus plant de Commissie de eerste lanceringen voor 2029, waarna de eerste beveiligde diensten volgen. Hoewel een woordvoerder van de Commissie heeft gesproken over volledige operationele inzet in 2029, geeft dat uitrolschema niet aan wanneer Oekraïne het complete netwerk zou kunnen gebruiken; daarvoor is ook een overeenkomst nodig.

Het Finse bedrijf ICEYE en Nokia hebben met het Oekraïense ministerie van Defensie een intentieverklaring ondertekend om een satellietcommunicatiesysteem te onderzoeken dat Oekraïne zelf zou kunnen beheren. De bedrijven verwachten de eerste lanceringen voor hun bredere project in 2028, maar hebben geen Oekraïense lanceerdatum of operationeel netwerk aangekondigd. Voorlopig bieden Europese opties manieren om de afhankelijkheid van één aanbieder te verkleinen, maar geen volledige of onmiddellijke vervanging.