Wat het Congres kan doen tegen gerrymandering – en wat het Hooggerechtshof heeft opengelaten
Het Congres heeft ruimte om regels te stellen voor de manier waarop kiesdistricten worden ingedeeld, maar het Hooggerechtshof heeft niet gegarandeerd dat een bepaalde wet tegen gerrymandering een rechtszaak zou doorstaan.

Het Congres zou regels kunnen vaststellen om partijdige gerrymandering bij Amerikaanse congresverkiezingen te beperken, hoewel het Hooggerechtshof één route voor aanvechting bij federale rechtbanken heeft afgesloten. De kans van slagen van een nieuwe wet zou afhangen van de formulering en de verkiezingen waarop die van toepassing is.
Bij gerrymandering worden kiesdistrictgrenzen zo getrokken dat een groep voordeel krijgt. Bij partijdige gerrymandering kunnen kaartmakers kiezers van de tegenpartij concentreren in een paar districten of over veel districten verspreiden, waardoor hun kansen om zetels te winnen afnemen.
In zijn uitspraak uit 2019 in de zaak Rucho v. Common Cause oordeelde het Hooggerechtshof dat federale rechtbanken geen grondwettelijke claims over partijdige gerrymandering konden beoordelen: volgens de meerderheid bestond er geen hanteerbare juridische maatstaf die rechters konden toepassen. Het Hof zei wel dat het Congres op grond van de Elections Clause van de Grondwet bevoegd was om op te treden, maar wees de voorstellen die het noemde uitdrukkelijk niet goed.
De Congressional Research Service heeft voorgesteld om rasneutrale normen voor congreskaarten te gebruiken als mogelijke maatregel. Het instituut merkte op dat voorstellen onder meer onafhankelijke herindelingscommissies en een verbod op het opnieuw indelen van districten halverwege een decennium omvatten. In haar afwijkende mening in Rucho vroeg rechter Elena Kagan zich af of politici die voordeel halen uit partijdige gerrymandering bereid zouden zijn daar verandering in te brengen.
Ras en stemrecht
Het Hof behandelt raciale gerrymandering anders. Wanneer ras de doorslaggevende factor is bij het indelen van een kaart, passen rechtbanken ‘strict scrutiny’ toe: de overheid moet aantonen dat de kaart nauw is toegesneden op een dwingend belang. Dat betekent niet dat elke overweging van ras verboden is.
In april 2026 oordeelde het Hooggerechtshof dat een congreskaart van Louisiana met een tweede district waarin zwarte kiezers de meerderheid vormden, ongrondwettelijke raciale gerrymandering was. Volgens de meerderheid vereiste Section 2 van de Voting Rights Act dat district niet en rechtvaardigde die bepaling daarom niet dat de staat bij de indeling ervan rekening hield met ras.
De meerderheid beperkte ook de toets voor claims dat districtkaarten het stemrecht van minderheden verzwakken onder Section 2. Volgens het Hof moet het bewijs een sterke gevolgtrekking ondersteunen dat een staat minderheidskiezers opzettelijk minder kansen gaf vanwege hun ras, al was een afzonderlijke vaststelling van opzet niet vereist.
Section 2 is niet volledig geschrapt. Het Hof zei dat naleving van de bepaling, zoals het die heeft uitgelegd, in sommige omstandigheden nog steeds een dwingende reden kan vormen voor een districtindeling op basis van ras. Kagan betoogde in haar afwijkende mening dat de nieuwe vereisten het uitzonderlijk moeilijk zouden maken om claims over verzwakking van het stemrecht te winnen.
In een artikel voor MS NOW schrijft juridisch analist Jordan Rubin dat het huidige Hof waarschijnlijk sceptisch zou staan tegenover verdere pogingen om het stemrecht van minderheden te beschermen. Hoe het over een toekomstige maatregel zou oordelen, is een afzonderlijke vraag.
Log in om dit artikel een duimpje omhoog of omlaag te geven.
Uit de discussie
Besloten testdiscussie. Reacties zijn meningen van lezers en worden nog niet automatisch op feiten gecontroleerd. Bewerken kan tot 60 seconden na plaatsing.
De volgorde geldt voor hoofdreacties; antwoorden staan daaronder van oud naar nieuw. Nieuwe reacties en likes kunnen de volgorde wijzigen. Ververs voor de actuele rangschikking.
Reacties laden…