Een perspas is geen beloning voor gunstig nieuws

‘Negatief’ is geen veiligheidscriterium

Trumps eigen uitleg maakt de uitsluiting bijzonder problematisch. Volgens zijn toelichting op 18 september was niet één specifiek bericht de aanleiding. Hij verwees naar een opeenstapeling van wat hij twee jaar oneerlijke en negatieve berichtgeving noemde. De organisaties mochten zulke stukken schrijven, zei hij, maar hij hoefde hen niet tot het Witte Huis toe te laten. [7]

Dat is geen afgebakende klacht over een aantoonbare fout. Het is een oordeel over de berichtgeving als geheel, waarbij ook negativiteit als bezwaar wordt opgevoerd. Voor onafhankelijke journalistiek kan een ongunstige uitkomst voor de president echter geen reden zijn om toegang te verliezen. Anders wordt tevredenheid van degene die wordt gecontroleerd een voorwaarde voor die controle.

VN-ambassadeur Mike Waltz verdedigde de maatregel op 20 september met een onderscheid dat op zichzelf terecht is: publicatievrijheid geeft niemand automatisch toegang tot ieder overheidsgebouw. Hij bracht daarnaast gevoelige gesprekken, militaire inzetorders en munitievoorraden tijdens een conflict ter sprake. In een post op 21 september noemde Trump ‘fake news’ een bedreiging voor de nationale veiligheid. [8] [10]

Maar geen van die verklaringen maakte duidelijk welk concreet veiligheidsrisico het intrekken van de passen van deze verslaggevers noodzakelijk maakte. Een veiligheidsbeperking kan gerechtvaardigd zijn; het etiket ‘nationale veiligheid’ is niet zelf de rechtvaardiging. En de mogelijkheid dat een nieuwsorganisatie fouten maakt, bewijst nog niet dat haar journalisten een veiligheidsrisico vormen.

De AP-zaak geeft geen algemene vrijbrief

Een beperkt aantal plaatsen rond de president verdelen is niet hetzelfde als een vaste pas deactiveren en een verslaggever de toegang tot zijn werkplek ontnemen. Ook het federale hof van beroep maakte dat onderscheid in de zaak van persbureau Associated Press tegen het Witte Huis. In een voorlopig oordeel liet de meerderheid ruimte om bij toelating tot beperkte presidentiële ruimtes het standpunt van journalisten te laten meewegen. Maar vaste perspassen mochten niet willekeurig of wegens de inhoud van journalistieke uitingen worden geweigerd. Waar het Witte Huis zijn faciliteiten algemeen voor de pers openstelt, mocht het evenmin journalisten op grond van hun standpunt uitsluiten. Beperkingen wegens veiligheid of plaatsgebrek bleven wel mogelijk. [9]

CNN, MS NOW en Politico maakten op 21 september bekend dat zij de regering hadden ingelicht over hun voornemen die dag een rechtszaak te beginnen en onmiddellijk herstel van de toegang te vragen, met een beroep op het Eerste Amendement en grondwettelijke procedurele bescherming. [5] [6] De AP-beslissing biedt geen algemene rechtvaardiging voor wat Klein en de andere journalisten overkwam. Of de nieuwe maatregel juridisch standhoudt, vraagt een beoordeling van juist die bredere uitsluiting, niet alleen van de presidentiële vrijheid om bij een afzonderlijke gelegenheid zijn gezelschap te kiezen.