53 jaar na de eerste autoloze zondag kampen Nederlandse wegen met recordfiles

De eerste autoloze zondag in Nederland vond plaats op 4 november 1973. De oliecrisis bracht de regering ertoe op zondag de meeste particuliere autoritten te verbieden. Drieënvijftig jaar later telt het land meer dan 9,4 miljoen auto’s, is er sprake van recordfiles op de hoofdwegen en heeft de regering een plan van € 18 miljard voor onderhoud en vernieuwing van de infrastructuur.

De maatregel uit 1973 duurde tien weken. Hij was een reactie op zorgen over de brandstofvoorziening nadat Arabische olieproducerende landen tijdens de Arabisch-Israëlische oorlog een embargo hadden ingesteld. Volgens het Nationaal Archief werden de autoloze zondagen daarna afgeschaft.

Het contrast met vandaag is groot: in 1973 telde Nederland ongeveer 2,8 miljoen personenauto’s. Op 1 januari 2026 waren dat er meer dan 9,4 miljoen. In 2025 bedroeg de filezwaarte op het hoofdwegennet 22,1 miljoen kilometerminuten, 1,4% meer dan het jaar ervoor, volgens Rijkswaterstaat.

Het kabinet maakte op 16 oktober bekend dat het € 18 miljard extra beschikbaar zou stellen voor het onderhoud en de vernieuwing van wegen, bruggen, spoorwegen en waterinfrastructuur. Het zei dat het behoud van bestaande infrastructuur en de veiligheid prioriteiten zouden zijn. Het pakket omvat zowel onderhoud als geselecteerde bouwprojecten; volgens de regering kunnen niet alle voorgestelde projecten tegelijk worden gefinancierd.

Een ander soort stilstand

Door de coronapandemie nam het reisverkeer opnieuw sterk af, maar om andere redenen. Nederlandse personenauto’s legden in 2020 19,7% minder kilometers af dan in 2019, volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek. Beperkingen en veranderingen in dagelijkse routines leidden tot minder ritten, zonder algemeen rijverbod.

Satellietwaarnemingen lieten in 2020 en 2021 ongeveer 20% minder stikstofdioxide boven Nederland zien dan in 2019, volgens het KNMI. Die meting betreft luchtvervuiling en niet alleen uitstoot van auto’s: ook de verminderde activiteit in andere sectoren en weersomstandigheden hadden invloed op de luchtkwaliteit.

De perioden laten zien hoe snel het reisverkeer kan afnemen wanneer de omstandigheden veranderen. Maar de beperkingen van 1973 werden opgeheven en de daling tijdens de pandemie betekende geen blijvende verandering in de manier waarop het land zich verplaatst. De huidige uitdaging is anders: een veel groter wagenpark mobiel houden en tegelijk de wegen, bruggen en andere infrastructuur onderhouden waarvan het afhankelijk is.