Een Republikeins nadeel is nog niet het einde van Amerika

Vier extra Senaatszetels kunnen in Washington veel verschil maken. Maar een ongunstiger krachtsverhouding voor Republikeinen is iets anders dan het einde van de Amerikaanse democratie. Trump waarschuwt in zijn post dat hij de laatste Republikeinse president zal zijn als zijn partij de filibuster niet afschaft. Democraten zouden anders zelf die stap zetten, Puerto Rico en Washington, D.C. als staten toelaten en blijvende verkiezingsmacht verwerven. [1]

Zo wordt een mogelijk partijpolitiek nadeel een voorspelling van permanente uitsluiting. Achter die partijrekening verdwijnt de belangrijkste vraag: welke vertegenwoordiging behoren de inwoners van Puerto Rico en D.C. te krijgen?

Een rem die Trump zelf wil loslaten

Trump vraagt zijn partij dus een rem los te laten die Republikeinse senatoren zelf willen behouden. Volgens Fox News verzet Senaatsleider John Thune zich tegen afschaffing en heeft zijn fractie daarvoor onvoldoende stemmen. [11] Die rem doet ertoe: bij gewone wetgeving zijn in de Senaat doorgaans zestig stemmen nodig om het debat te beëindigen. Een minderheid kan zo besluitvorming blokkeren. Democraten probeerden in januari 2022 voor stemrechtwetgeving een afwijkende procedure te bereiken, maar die poging mislukte. [2] Dat bewijst geen toekomstige volledige afschaffing, laat staan specifiek voor staatwording. Toch moet de rem er volgens Trump nu af omdat Democraten die later misschien zouden verwijderen.

Washington is Puerto Rico niet

Staatwording van D.C. is een concreet politiek project. Het in januari 2025 ingediende wetsvoorstel voorziet in twee senatoren en aanvankelijk één stemgerechtigd Huislid. [5] Een aanzienlijk Democratisch voordeel ligt daar voor de hand: bij de presidentsverkiezing van 2024 kreeg Harris 90,28 procent van de stemmen in D.C. [3]

Maar Puerto Rico is geen tweede D.C. Jenniffer González-Colón werd in november 2024 tot gouverneur gekozen. De Republican Governors Association omschrijft haar als een levenslange Republikein én voorstander van staatwording. [4] Het eiland laat zich dus niet zo gemakkelijk als vanzelfsprekend Democratisch bezit behandelen.

Bovendien is staatwording in een in juni 2026 ingediend voorstel voor Puerto Rico één van vier opties voor een statusraadpleging. Een optie moet een meerderheid behalen; zo nodig volgt een tweede ronde. [6] Toelating staat daarmee niet vast, de toekomstige partijvoorkeur evenmin. Twee nieuwe staten zouden vier te verkiezen senatoren betekenen, geen vier vooraf toegewezen Democratische zetels.

Extra kiesmannen zijn geen machtsgarantie

Ook in het kiescollege is winst iets anders dan een garantie op blijvende macht. D.C. heeft al drie kiesmannen en zou er met twee senatoren en één Huislid ook als staat drie hebben. [5] [8] Toepassing van de voorgestelde toelatingsbepalingen op de bevolkingscijfers van 2020 en de bestaande zetelverdeling levert voor Puerto Rico aanvankelijk vier Huisleden en dus zes kiesmannen op. Samen met D.C. gaat het dan om vijf Huiszetels, niet de acht uit Trumps post. [5] [6] [7] [8]

Neem nu Trumps overwinning van 2024: 312 kiesmannen tegenover 226 voor Harris. Houd alle overige uitslagen en de zetelverdeling gelijk, reken voor D.C. in totaal drie kiesmannen en geef alle zes nieuwe Puerto Ricaanse kiesmannen aan de Democraten. Dan wordt het 312 tegenover 232. Trump behoudt een meerderheid. [3] [8] Deze voorwaardelijke rekenproef voorspelt geen verkiezingsuitslag, maar maakt wel zichtbaar hoe groot de afstand is tussen extra Democratische stemmen en onmogelijke Republikeinse presidentswinst.

Nieuwe staten besturen niet alle verkiezingen

De grootste sprong in Trumps betoog zit niet in de aantallen, maar in zijn voorspelling van landelijke controle over verkiezingssystemen, ook buiten de wet om. [1] De Verenigde Staten kennen meer dan 10.000 verkiezingsjurisdicties. Verkiezingen worden doorgaans door counties uitgevoerd, soms door steden of townships. Federale minimumregels bestaan en federale wetgeving doet ertoe. Maar toelating van twee staten draagt de operationele zeggenschap over verkiezingen elders niet automatisch over aan één partij. [9] Voor die overdracht legt Trump geen mechanisme uit.

Burgers kiezen vertegenwoordigers; een president kan hun toekomstige partijvoorkeur niet alvast vastleggen.