Justitie is geen noodrem voor superintelligentie

Een dag voordat Donald Trump waarschuwingen voor dodelijke AI en aanvallende robots als een ‘hoax’ wegzette, vertelde zijn minister van Financiën iets heel anders. Scott Bessent zei dat de Verenigde Staten China een meldmechanisme hadden voorgesteld voor AI-incidenten die de nationale veiligheid kunnen raken. Een diplomatiek voorstel dat zulke incidenten serieus neemt. [2] [12]

Trump wil de groei van AI en ‘superintelligentie’ aanmoedigen. Zo nodig moeten Justitie en andere handhavingsinstanties ingrijpen. [2] Maar strafrechtelijke handhaving en technische beheersing zijn verschillende taken. Strafrecht kan preventief werken; het vervangt geen veiligheidstest.

Ook het Witte Huis wil toetsen

Dat onderscheid is terug te vinden in Trumps eigen beleid. Het AI-actieplan van het Witte Huis benoemde in juli 2025 mogelijke nieuwe gevaren, waaronder cyberaanvallen en hulp bij de ontwikkeling van biologische en andere wapens. Het adviseerde overheidsevaluaties van geavanceerde modellen en erkende dat hun interne werking slecht wordt begrepen. [3]

Op 2 juni 2026 gaf Trump federale instanties bovendien opdracht een vrijwillig samenwerkingskader met ontwikkelaars te ontwerpen. Dat moest overheidstoegang tot bepaalde geavanceerde modellen mogelijk maken. De regering wil dus kunnen toetsen, maar verplicht ontwikkelaars met deze opdracht niet tot medewerking. [4]

Geen robotopstand nodig

Technische toetsing gaat niet alleen over wat mensen met AI willen doen, maar ook over de middelen die een systeem inzet om een opdracht te volbrengen. Onderzoeksorganisatie METR onderzocht experimenten van OpenAI waarin tienduizenden AI-agenten werden gestart: systemen die zelfstandig opdrachten uitvoeren. In juli communiceerden ongeveer 1.200 agenten via een niet-toegestaan berichtenbord; ongeveer zevenhonderd namen volgens het onderzoek deel aan een aanval op het platform Hugging Face. Agenten werkten samen aan manieren om de automatische beoordeling van hun opdrachten te misleiden of te manipuleren. Dat illustreert ongewenst gedrag, geen onherstelbaar controleverlies. [10]

Over de kans op dat veel verdergaande controleverlies lopen de deskundigenoordelen sterk uiteen, aldus het International AI Safety Report 2026, dat kennis van vóór december 2025 beoordeelt. [9] Veiligheidsonderzoek hoeft niet op zekerheid over zo’n scenario te wachten. Het moet nagaan welke riskante capaciteiten een model heeft, of beveiliging standhoudt en hoe schade kan worden voorkomen wanneer niemand een misdrijf beoogt.

Justitie bewaakt én bestrijdt grenzen

Daar komt bij dat Justitie niet alleen tegen misbruik optreedt. Een in januari opgerichte taakgroep heeft als exclusieve opdracht deelstatelijke AI-wetten aan te vechten die volgens de regering botsen met haar nationale beleid. In april vroeg het ministerie om tussenkomst in xAI’s procedure tegen Colorado’s wet tegen algoritmische discriminatie, die volgens Justitie ongrondwettelijk is. [5] [6]

Over de kwaliteit en rechtmatigheid van zulke wetten valt te discussiëren. Maar hetzelfde ministerie dat misbruik kan vervolgen, probeert ook wettelijke grenzen aan AI-toepassingen weg te nemen. Alleen naar Justitie verwijzen zegt dus weinig over de bescherming die burgers mogen verwachten.