Trump wil Russische raffinaderijen sparen. Wat krijgt Oekraïne daarvoor terug?

Daarmee is evenmin bewezen dat Rusland binnenkort geen geld meer heeft voor zijn oorlog. KSE zag de uitvoer van ruwe olie juist dicht bij recordniveaus blijven. Minder kunnen raffineren is iets anders dan geen olie meer kunnen verkopen. De aanvallen veroorzaken kosten en verstoring; hoeveel daarvan nodig is om Poetins politieke keuze te veranderen, weten we niet. [3]

Trumps bezorgdheid past dus bij aantoonbare druk op Rusland. Zij is geen bewijs dat Zelensky zijn uiteindelijke doel al heeft bereikt. Wel is het een merkwaardige vredesstrategie om Oekraïne die druk te laten verminderen zonder duidelijk te maken hoe Moskou vervolgens tot concessies wordt bewogen.

Een bestand is een ruil, geen gunst

Oekraïne heeft zelf iets te winnen bij een wederzijds energiebestand: minder Russische aanvallen op zijn elektriciteitsnet, energie-installaties en andere kritieke infrastructuur. Zelensky heeft zo’n ruil niet afgewezen. Hij stelde Russische naleving en betrouwbaarheid als voorwaarden. [4]

Trump presenteerde op 14 september al een afspraak. Kyiv sprak voorzichtiger over een voorstel. Het Kremlin noemde het een goed idee, maar bevestigde in de daaropvolgende reactie geen gesloten overeenkomst. Op 15 september meldden Oekraïense functionarissen Russische aanvallen op twee tankstations in Kyiv; Zelensky meldde een Oekraïense aanval op de raffinaderij van Syzran. [4]

Die volgorde laat zien waarom een aankondiging geen bescherming biedt. Zij bewijst niet wie als eerste een gezamenlijk bestand schond: daarvoor moeten de afspraak, ingangsdatum en overtredingen vaststaan. Een betrouwbaar totaal van alle aanvallen sinds de aankondiging ontbreekt hier eveneens.

Het verschil tussen wederkerigheid en eenzijdigheid is beslissend. Als beide partijen aantoonbaar terughoudend worden, krijgt Oekraïne bescherming terug. Als alleen Kyiv stopt, krijgt Rusland gelegenheid tot herstel terwijl Oekraïne een middel van economische druk opgeeft. Dat laatste kan de prikkel tot Russische concessies juist verkleinen. Dat is onze strategische duiding, geen voorspelling dat een bestand noodzakelijk zal mislukken.

Voor goedkopere diesel moet Trump ook naar Iran kijken

Trumps zorg over dure brandstof is op zichzelf begrijpelijk. Zijn verklaring is onvolledig wanneer de Amerikaanse rol in het Midden-Oosten eruit verdwijnt. In zijn eerdere post van 14 september schreef hij de dieselprijsstijging vooral toe aan de oorlog tussen Rusland en Oekraïne en sloot hij Iran uit. Die prijsclaim staat niet letterlijk in zijn nieuwe post van 21 september. [6]

De IEA beschrijft wel degelijk een grote Iraanse factor. De netto-uitvoer van diesel en gasolie uit de Golfstaten bedroeg in augustus ongeveer 390.000 vaten per dag: iets meer dan een kwart van het niveau vóór de oorlog. Bijna 75 procent minder export dus, geen 75 procent minder productie. De beperkte doorvaart door Hormuz was daarbij een belangrijk probleem. Verstoringen in Rusland kwamen boven op die verliezen. [5]

Daar zit bovendien een tegenstrijdigheid in het effect van de twee oorlogen. Oekraïne probeert Rusland economisch te raken; een krappe wereldmarkt kan de opbrengst van de Russische olie die nog wél wordt verkocht ondersteunen. KSE verhoogde na het mislukken van het Amerikaans-Iraanse bestand zijn inkomstenraming voor Rusland. Dat is een scenario, geen bewijs dat hogere prijzen alle aanvalsschade compenseren. [3]

Wie lagere dieselprijzen nastreeft, heeft dus ook reden om de-escalatie met Iran te zoeken. Trump beslist niet over alle strijdende partijen en kan geen veilige scheepvaart afdwingen met één bevel. Maar over de Amerikaanse militaire inzet en onderhandelingspositie draagt hij wel rechtstreeks politieke verantwoordelijkheid. Die hoort bij zijn prijsverhaal, net zo goed als de Russische raffinaderijen.

Wat krijgt Kyiv werkelijk terug?

Het Kremlin heeft openlijk belang bij het stoppen van de Oekraïense aanvallen. Trumps oproep sluit daarop aan. Uit dat gedeelde belang volgt niet dat Poetin hem opdraagt wat hij moet zeggen; daarvoor ontbreekt bewijs. [2]

Die onbewezen opdracht is ook niet nodig om zijn beleid kritisch te beoordelen. De relevante vraag is of zijn voorstel de oorlog voor Rusland moeilijker te vervolgen maakt, of vooral de schade aan Rusland beperkt. Dat hangt af van wat Moskou opgeeft en hoe die afspraak wordt gehandhaafd.