Trump bant CNN. Zelfs Fox News trekt de grens.

Dat CNN buiten het Witte Huis bleef doorwerken, werd op 22 september zichtbaar bij de Verenigde Naties in New York. CNN-presentator Kaitlan Collins stelde Trump daar een vraag. Trump zei dat CNN daar niet hoorde; Collins antwoordde dat de Verenigde Naties CNN toegang hadden verleend. Dat bewijst geen herstel van Witte Huis-toegang en evenmin een hervatting van de gezamenlijke televisiepool. Het laat zien waarom toegang per locatie en accreditatie moet worden onderscheiden van een algemene nieuwsboycot. [13]

‘Sabotage’ is daarvoor een gekleurde omschrijving. Concreet trekken redacties hun medewerking aan een bestaande voorziening in. Dat raakt de verspreiding van Trumps optredens, maar de reden die zij geven is de bescherming van hun toegang. De solidariteit betekent ook niet dat Fox ineens ieder CNN-bericht onderschrijft. Zij verdedigen een regel waarvan alle deelnemers afhankelijk zijn.

In hun gezamenlijke verklaring stellen de vijf zenders dat de overheid toegang niet mag beperken omdat zij bezwaar heeft tegen berichtgeving. [12]

Negatief is niet hetzelfde als onwaar

Trump kondigde het verbod op 18 september aan. De volgende dag werden onder anderen Betsy Klein van CNN, Akayla Gardner van MS NOW en Cheyenne Haslett van Politico tegengehouden. Hun bestaande perspassen boden geen toegang meer. Op 21 september verdedigde Trump de ingreep als een aanval op ‘fake news’, niet op de vrije pers. [1][2]

Zijn eigen toelichting maakt dat onderscheid moeilijk vol te houden. Gevraagd naar de aanleiding wees hij op de opeenstapeling van berichtgeving over twee jaar. Hij klaagde dat de verhalen eenzijdig en nooit positief waren. Dat zijn uitspraken over de behandeling die hij krijgt, geen aanwijzing van één concrete onwaarheid waarvoor deze drie verslaggevers verantwoordelijk zouden zijn. [6]

Het Witte Huis heeft wel degelijk voorbeelden aangedragen van volgens de regering onjuiste berichtgeving. Het verwijst ook naar beperkende maatregelen onder Obama en Biden. Daarom zou ‘Trump presenteert helemaal geen voorbeelden’ een te stellige weergave zijn. Maar daarmee zijn de aangehaalde beschuldigingen nog niet bewezen, laat staan alle verslaggevers van drie organisaties als onbetrouwbaar ontmaskerd. [5]

Een fout moet worden onderzocht, gecorrigeerd en zo nodig juridisch bestreden. De uitsluiting van complete redacties op grond van een opeenstapeling van onwelgevallige verhalen doet iets anders: zij verbindt toegang tot de macht aan tevredenheid bij degene over wie wordt bericht. Onze beoordeling is dat Trumps eigen motivering meer grond biedt voor die lezing dan voor een gerichte maatregel tegen aangetoonde desinformatie.

De rechtbank moet de grens trekken

CNN, MS NOW, Politico en de drie betrokken verslaggevers hebben op 21 september een procedure aangespannen tegen Trump en drie functionarissen van zijn regering. Zij beroepen zich op het First Amendment, dat onder meer de vrijheid van meningsuiting en pers beschermt, en op de procedurele bescherming van het Fifth Amendment. Hun klacht: zij worden gestraft om de inhoud van hun werk en verloren toegang zonder behoorlijke voorafgaande procedure. Dat is hun juridische standpunt, geen uitspraak die al vaststaat. [3]

Ze vragen ook om een tijdelijke rechterlijke maatregel die hun perspassen en toegang onmiddellijk herstelt. De zaak is toegewezen aan federaal rechter Timothy Kelly. De behandeling vond op 23 september plaats. Kelly deed niet direct uitspraak en zei dat hij zo snel mogelijk zou beslissen. Er is bij deze broncontrole dus nog geen tijdelijk herstelbevel vastgesteld. [2][4][14][20]

Nieuw: Justitie voert verweer

Op 22 september heeft Justitie de rechter verzocht het tijdelijke herstelverzoek af te wijzen. De regering beroept zich op nationale veiligheid en journalistieke gedragsnormen. Zij betwist dat de uitsluiting een vergelding voor kritiek is. Dit is haar verweer, geen rechterlijk oordeel. [16]

Bijgevoegd zijn brieven aan CNN, MS NOW en Politico van 22 september. Daarin verwijst het Witte Huis onder meer naar berichtgeving over de East Wing-bunker en balzaal, de oorlog in Iran en een vermeend lekonderzoek. Het beschuldigt de redacties van onjuiste berichtgeving en publicatie van gevoelige informatie; die beschuldigingen zijn hiermee niet bewezen. [17][18][19]

De brieven bieden gelegenheid schriftelijk bezwaar te maken vóór vrijdag 25 september om 17.00 uur; een tijdzone staat er niet bij. Zonder reactie wordt het aanvankelijke besluit volgens de brieven definitief. Dat betreft het besluit van het Witte Huis, niet een definitieve rechterlijke uitspraak. De mogelijkheid tot reageren is pas ná de uitsluiting geboden. Of deze procedure achteraf aan de vereiste rechtsbescherming voldoet, is daarmee nog niet beslist. [17][18][19]

Nieuw: zitting afgerond, uitspraak volgt

De zitting over het tijdelijke verzoek is op 23 september gehouden. Rechter Timothy Kelly zei dat twee precedenten van het federale hof van beroep vereisen dat journalisten een behoorlijke procedure krijgen voordat hun Witte Huis-passen worden ingetrokken. Volgens Kelly was het redelijk om te zeggen dat die voorgeschreven procedure hier niet was gevolgd. Hij wees het verzoek tijdens de zitting niet toe of af en kondigde een beslissing op een later moment aan. [20]

Kelly betwijfelde in het bijzonder of de brieven van 22 september voorafgaande kennisgeving konden bieden: de redacties ontvingen die pas nadat hun toegang al was ingetrokken en nadat de rechtszaak was aangespannen. Zijn opmerkingen geven een aanwijzing over zijn beoordeling van het procedurele bezwaar, maar zijn geen tijdelijk bevel, hoger beroep of definitieve uitspraak. [20]

Op dezelfde dag diende het Reporters Committee for Freedom of the Press samen met ongeveer vijftig media- en brancheorganisaties, waaronder de WHCA, een amicusbrief in ter ondersteuning van de eisers. Reuters meldt dat ook Fox News de brief ondertekende. De brief is een processtandpunt van derden; hij herstelt de toegang niet en bindt de rechter niet. [20][21][22]

Trump liet maandag weten dat hij bij een verwachte nederlaag in beroep zou gaan. Dat is een aangekondigde processtap, geen ingesteld hoger beroep. Op 22 september zei hij dat hij de journalisten ‘waarschijnlijk’ weer tot het Witte Huis zou toelaten als de rechter tegen zijn verbod beslist. Ook dat is geen herstel van toegang en geen rechterlijk bevel. [14][15]

Het Witte Huis voert aan dat publiceren een recht is, maar toegang tot het complex een privilege. Niet iedere journalist kan inderdaad aanspraak maken op iedere plek. De twist gaat hier echter over de reden om bestaande toegang in te trekken: praktische selectie en beveiliging zijn iets anders dan afrekening met een redactioneel standpunt. Dat onderscheid vormt de kern van de klacht. [5][3]

WHCA-voorzitter Jacqui Heinrich waarschuwde dat dezelfde maatstaf later tegen iedere andere redactie kan worden gebruikt. Het Knight First Amendment Institute heeft aangekondigd de media in de rechtszaak te steunen. Ook hun juridische oordeel moet als hun oordeel worden gelezen; de rechter beslist over de gevraagde maatregel. [9][10]

Het Witte Huis zet Trump TV ernaast

Het Witte Huis biedt inmiddels ‘Trump TV’ aan. Op zijn officiële livestreampagina staat het kanaal als 24/7-dienst, naast de reguliere livestream. Die pagina verwijst naar YouTube. [11]

Daarmee houdt de regering een eigen route om beelden te verspreiden. Onze duiding: dat lost het toegangsconflict niet op. De overheid bepaalt wat zij uitzendt; onafhankelijke verslaggevers bepalen zelf welke vragen zij stellen.

De lezer verliest mee

De solidariteit heeft een concrete logica. Wie vandaag zonder bezwaar de plek van een uitgesloten concurrent inneemt, accepteert een voorwaarde die morgen tegen hemzelf kan worden gebruikt. Daarom is het van betekenis dat Fox meedoet: kritiek op de uitsluiting hoeft niet samen te vallen met politieke overeenstemming met CNN.

Voor het publiek ligt het verlies elders. Een verslaggever die binnen kan zijn, kan zelf vragen stellen, observeren en doorvragen. Een redactie die buiten staat, blijft nieuws maken, maar moet een deel van die directe toegang missen. Een persbericht of door de regering gekozen camerabeeld vervangt die mogelijkheid niet.